Kanceri i gjirit – Simptomat dhe shkaqet

Kanceri i gjirit është një sëmundje në të cilën qelizat në gji rriten jashtë kontrollit. Kanceri i gjirit mund të shfaqet si te meshkujt ashtu edhe te femrat, por është shumë më i zakonshëm tek femrat.  

Ka lloje të ndryshme të kancerit të gjirit. Lloji i kancerit të gjirit varet nga ajo se cilat qeliza në gji kthehen në kancer.  Shumica e kancereve të gjirit fillojnë në kanalet ose lobulat. Kanceri i gjirit mund të përhapet jashtë gjirit përmes enëve të gjakut dhe enëve limfatike. Kur kanceri i gjirit përhapet në pjesë të tjera të trupit, thuhet se ka metastazuar.

Shkalla e mbijetesës së kancerit të gjirit është rritur dhe numri i vdekjeve të lidhura me këtë sëmundje është në rënie të vazhdueshme, kryesisht për shkak të faktorëve të tillë si zbulimi i hershëm, një qasje e re e personalizuar ndaj trajtimit dhe një kuptim më i mirë i sëmundjes. 

Llojet e kancerit të gjirit

Llojet më të zakonshme të kancerit të gjirit janë: 

  • Karcinoma duktale invazive. Qelizat e kancerit fillojnë në kanalet dhe më pas rriten jashtë kanaleve në pjesë të tjera të indit të gjirit. Qelizat invazive të kancerit gjithashtu mund të përhapen, ose të japin metastaza, në pjesë të tjera të trupit. 
  • Karcinoma lobulare invazive. Qelizat e kancerit fillojnë në lobulat dhe më pas përhapen nga lobulat në indet e gjirit që janë afër. Këto qeliza invazive kanceroze mund të përhapen edhe në pjesë të tjera të trupit. Ka disa lloje të tjera më pak të zakonshme të kancerit të gjirit, të tilla si sëmundja e Paget, kanceri medular, mucinoz dhe inflamator i gjirit.  
  • Karcinoma duktale in situ (DCIS) është një sëmundje e gjirit që mund të çojë në kancer invaziv të gjirit. Qelizat e kancerit janë vetëm në rreshtimin e kanaleve dhe nuk janë përhapur në indet e tjera të gjirit.

Ndersa disa lloje më pak të zakonshme janë:

  • Angiosarkoma 
  • Kanceri inflamator i gjirit 
  • Karcinoma lobulare in situ (LCIS) 
  • Kanceri i gjirit mashkullor 
Kanceri i gjirit

(Foto: lobules, lobe, duct, areola, nipple, fat = lobula, lobi, kanali, areola, thithka, dhjami)

Simptomat 

  • Shenjat dhe simptomat e kancerit të gjirit mund të përfshijnë:  
  • Një gungë ose trashje e gjirit që ndihet ndryshe nga indet përreth 
  • Ndryshimi në madhësinë, formën ose pamjen e gjoksit 
  • Ndryshime në lëkurën e gjirit, të tilla si gropëzime 
  • Një thithkë e sapo përmbysur 
  • Skuqje, qërim, korezim ose pigmentim i lëkurës që rrethon thithkën (areolën) ose lëkurën e gjirit 
  • Skuqje ose gropëzim i lëkurës mbi gjoksin tuaj, si lëkura e një portokalli 

Kur të shihni një mjek? 

Nëse zbuloni një gungë ose ndonjë ndryshim tjetër në gjoksin tuaj – edhe nëse mamografia apo ekografia e fundit ishte normale – lini një takim me mjekun për vlerësim të menjëhershëm. 

Shkaqet

Mjekët e dinë se kanceri i gjirit ndodh kur disa qeliza të gjirit fillojnë të rriten në mënyrë jonormale. Këto qeliza ndahen më shpejt se qelizat e shëndetshme dhe vazhdojnë të grumbullohen, duke formuar një gungë ose masë. Qelizat mund të përhapen (metastazojnë) përmes gjirit tuaj në nyjet limfatike ose në pjesë të tjera të trupit tuaj.  Kanceri i gjirit më së shpeshti fillon me qelizat në kanalet prodhuese të qumështit (karcinoma duktale invazive). Kanceri i gjirit mund të fillojë gjithashtu në indin e gjëndrave të quajtur lobula (karcinoma lobulare invazive) ose në qeliza ose inde të tjera brenda gjirit. 

Studiuesit kanë identifikuar faktorët hormonalë, stilin e jetesës dhe mjedisin që mund të rrisin rrezikun e kancerit të gjirit. Por nuk është e qartë pse disa njerëz që nuk kanë faktorë rreziku zhvillojnë kancer, por njerëzit e tjerë me faktorë rreziku nuk e bëjnë kurrë. Ka të ngjarë që kanceri i gjirit të shkaktohet nga një ndërveprim kompleks i përbërjes suaj gjenetike dhe mjedisit tuaj. 

Kanceri i gjirit i trashëguar 

Mjekët vlerësojnë se rreth 5 deri në 10 për qind e kancereve të gjirit janë të lidhura me mutacionet e gjeneve të kaluara nëpër breza të një familjeje.  Janë identifikuar një numër i gjeneve të trashëguara të mutuara që mund të rrisin mundësinë e kancerit të gjirit. Më të njohurit janë gjeni i kancerit të gjirit 1 (BRCA1) dhe gjeni i kancerit të gjirit 2 (BRCA2), që të dyja rrisin ndjeshëm rrezikun e kancerit të gjirit dhe të vezoreve. 

Nëse keni një histori të fortë familjare të kancerit të gjirit ose kancereve të tjera, mjeku juaj mund të rekomandojë një test gjaku për të ndihmuar në identifikimin e mutacioneve specifike në BRCA ose gjene të tjera që kalojnë nëpër familjen tuaj.  Merrni parasysh t’i kërkoni mjekut tuaj një referim te një këshilltar gjenetik, i cili mund të rishikojë historinë tuaj shëndetësore familjare. Një këshilltar gjenetik mund të diskutojë gjithashtu përfitimet, rreziqet dhe kufizimet e testimit gjenetik për t’ju ndihmuar me vendimmarrjen e përbashkët. 

Faktoret e rrezikut 

Një faktor rreziku për kancerin e gjirit është çdo gjë që e bën më të mundshëm që ju të merrni kancerin e gjirit. Por të kesh një apo edhe disa faktorë rreziku për kancerin e gjirit nuk do të thotë domosdoshmërisht se do të zhvillosh kancer gjiri. Shumë gra që zhvillojnë kancerin e gjirit nuk kanë faktorë rreziku të njohur përveç të qenit thjesht gra.  

Faktorët që lidhen me një rrezik në rritje të kancerit të gjirit përfshijnë: 

  • Të jesh femër. Gratë kanë shumë më shumë gjasa se burrat të zhvillojnë kancer gjiri. 
  • Rritja e moshës. Rreziku i kancerit të gjirit rritet me kalimin e moshës. 
  • Histori personale e kushteve të gjirit. Nëse keni pasur një biopsi të gjirit që zbuloi karcinomën lobulare in situ (LCIS) ose hiperplazi atipike të gjirit, ju keni një rrezik në rritje të kancerit të gjirit. 
  • Histori personale e kancerit të gjirit. Nëse keni pasur kancer të gjirit në njërin gji, keni një rrezik në rritje të zhvillimit të kancerit në gjirin tjetër. 
  • Histori familjare e kancerit të gjirit. Nëse nëna, motra ose vajza juaj është diagnostikuar me kancer gjiri, veçanërisht në një moshë të re, rreziku juaj për kancer gjiri rritet. Megjithatë, shumica e njerëzve të diagnostikuar me kancer gjiri nuk kanë histori familjare të sëmundjes. 
  • Gjene të trashëguara që rrisin rrezikun e kancerit. Disa mutacione gjenesh që rrisin rrezikun e kancerit të gjirit mund të kalojnë nga prindërit te fëmijët. Mutacionet më të njohura të gjeneve quhen BRCA1 dhe BRCA2. Këto gjene mund të rrisin shumë rrezikun e kancerit të gjirit dhe kancereve të tjera, por ato nuk e bëjnë kancerin të pashmangshëm. 
  • Ekspozimi ndaj rrezatimit. Nëse keni marrë trajtime me rrezatim në gjoks si fëmijë ose në moshë të re, rreziku i kancerit të gjirit rritet. 
  • Obeziteti. Të qenit mbipeshë rrit rrezikun e kancerit të gjirit. 
  • Fillimi i menstruacioneve në një moshë më të re. Fillimi i menstruacioneve para moshës 12 vjeçare rrit rrezikun e kancerit të gjirit. 
  • Fillimi i menopauzës në një moshë më të madhe. Nëse keni filluar menopauzën në një moshë më të madhe, keni më shumë gjasa të zhvilloni kancer gjiri. 
  • Të kesh fëmijën tënd të parë në moshë më të madhe. Gratë që lindin fëmijën e tyre të parë pas moshës 30 vjeçare mund të kenë një rrezik të shtuar të kancerit të gjirit. 
  • Duke mos qenë kurrë shtatzënë. Gratë që nuk kanë qenë kurrë shtatzëna kanë një rrezik më të madh të kancerit të gjirit sesa gratë që kanë pasur një ose më shumë shtatzëni. 
  • Terapia hormonale pas menopauzës. Gratë që marrin medikamente të terapisë hormonale që kombinojnë estrogjenin dhe progesteronin për të trajtuar shenjat dhe simptomat e menopauzës kanë një rrezik në rritje të kancerit të gjirit. Rreziku i kancerit të gjirit zvogëlohet kur gratë ndalojnë marrjen e këtyre barnave. 
  • Pirja e alkoolit. Pirja e alkoolit rrit rrezikun e kancerit të gjirit.

Parandalimi 

Ulja e rrezikut të kancerit të gjirit për gratë me një rrezik mesatar

Bërja e ndryshimeve në jetën tuaj të përditshme mund të ndihmojë në uljen e rrezikut të kancerit të gjirit. Përpiquni të: 

  • Pyesni mjekun tuaj për ekzaminimin e kancerit të gjirit. Diskutoni me mjekun tuaj se kur të filloni ekzaminimet dhe testet e kontrollit të kancerit të gjirit, të tilla si ekzaminimet klinike të gjirit dhe mamografitë.  Bisedoni me mjekun tuaj për përfitimet dhe rreziqet e shqyrtimit. Së bashku, ju mund të vendosni se cilat strategji të kontrollit të kancerit të gjirit janë të përshtatshme për ju.  
  • Njihuni me gjinjtë tuaj përmes vetë-ekzaminimit të gjirit për ndërgjegjësimin e gjirit. Gratë mund të zgjedhin të familjarizohen me gjinjtë e tyre duke inspektuar herë pas here gjinjtë e tyre gjatë një vetëekzaminimi të gjirit për ndërgjegjësimin e gjirit. Nëse ka një ndryshim të ri, gunga ose shenja të tjera të pazakonta në gjinjtë tuaj, bisedoni me mjekun tuaj menjëherë.  Ndërgjegjësimi i gjirit nuk mund të parandalojë kancerin e gjirit, por mund t’ju ndihmojë të kuptoni më mirë ndryshimet normale që pësojnë gjinjtë tuaj dhe të identifikoni çdo shenjë dhe simptomë të pazakontë.  
  • Pini alkool në moderim, nëse fare. Kufizoni sasinë e alkoolit që pini në jo më shumë se një pije në ditë, nëse vendosni të pini. 
  • Ushtroni shumicën e ditëve të javës. Synoni për të paktën 30 minuta stërvitje në shumicën e ditëve të javës. Nëse nuk keni qenë aktiv kohët e fundit, pyesni mjekun tuaj nëse është në rregull dhe filloni ngadalë. 
  • Kufizoni terapinë hormonale pas menopauzës. Terapia e kombinuar hormonale mund të rrisë rrezikun e kancerit të gjirit. Bisedoni me mjekun tuaj për përfitimet dhe rreziqet e terapisë hormonale.  Disa gra përjetojnë shenja dhe simptoma shqetësuese gjatë menopauzës dhe, për këto gra, rreziku i rritur i kancerit të gjirit mund të jetë i pranueshëm për të lehtësuar shenjat dhe simptomat e menopauzës.  Për të zvogëluar rrezikun e kancerit të gjirit, përdorni dozën më të ulët të terapisë hormonale për një kohë sa më të shkurtër.  
  • Mbani një peshë të shëndetshme. Nëse pesha juaj është e shëndetshme, punoni për ta mbajtur atë peshë. Nëse keni nevojë të humbni peshë, pyesni mjekun tuaj për strategji të shëndetshme për ta arritur këtë. Ulni numrin e kalorive që hani çdo ditë dhe ngadalë rrisni sasinë e ushtrimeve. 
  • Zgjidhni një dietë të shëndetshme. Gratë që hanë një dietë mesdhetare të plotësuar me vaj ulliri ekstra të virgjër dhe arra të përziera mund të kenë një rrezik të reduktuar të kancerit të gjirit. Dieta mesdhetare fokusohet kryesisht në ushqimet me bazë bimore, si frutat dhe perimet, drithërat, bishtajore dhe arrat. Personat që ndjekin dietën mesdhetare zgjedhin yndyrna të shëndetshme, si vaj ulliri, në vend të gjalpit dhe peshkut në vend të mishit të kuq. 

Ulja e rrezikut të kancerit të gjirit për gratë me rrezik të lartë

Nëse mjeku juaj ka vlerësuar historinë tuaj familjare dhe ka përcaktuar se ju keni faktorë të tjerë, të tillë si një gjendje prekanceroze e gjirit, që rrisin rrezikun e kancerit të gjirit, ju mund të diskutoni opsionet për të zvogëluar rrezikun tuaj, si p.sh.  

  • Medikamente parandaluese (kimiopreventive). Medikamentet që bllokojnë estrogjenin, të tilla si modulatorët selektivë të receptorëve të estrogjenit dhe frenuesit e aromatazës, zvogëlojnë rrezikun e kancerit të gjirit tek gratë me një rrezik të lartë të sëmundjes.  Këto medikamente mbartin rrezikun e efekteve anësore, kështu që mjekët i rezervojnë këto medikamente për gratë që kanë një rrezik shumë të lartë të kancerit të gjirit. Diskutoni përfitimet dhe rreziqet me mjekun tuaj.  
  • Kirurgji parandaluese. Gratë me një rrezik shumë të lartë të kancerit të gjirit mund të zgjedhin të heqin gjinjtë e tyre të shëndetshëm me kirurgji (mastektomia profilaktike). Ata gjithashtu mund të zgjedhin të heqin vezoret e tyre të shëndetshme (oforektomia profilaktike) për të zvogëluar rrezikun e kancerit të gjirit dhe kancerit të vezoreve.
sq